Giời leo là bệnh gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Giời leo là tên gọi dân gian của bệnh zona thần kinh, một bệnh nhiễm virus do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra. Nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, bệnh nhân có thể gặp các biến chứng gây đau dây thần kinh sau zona, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Giời leo là bệnh gì?

Giời leo là tên gọi dân gian của bệnh zona thần kinh, một bệnh nhiễm virus do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra. 

Có một sự thật thú vị là giữa bệnh giời leo và bệnh thủy đậu có mối quan hệ với nhau. Điểm giống nhau đầu tiên là nó đều do virus VZV gây ra. 

Tuy nhiên, hai bệnh xảy ra ở những thời điểm và cơ chế khác nhau:

• Thủy đậu: Là bệnh thường xuất hiện trong lần đầu tiên cơ thể nhiễm virus VZV, gây sốt và các nốt phỏng nước lan trên nhiều vùng da.
• Zona thần kinh (giời leo): Sau khi khỏi thủy đậu, virus VZV không bị loại bỏ hoàn toàn mà có thể tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh. Nhiều năm sau, virus có thể tái hoạt động và gây bệnh zona.

Cũng cần nhấn mạnh rằng không phải ai từng bị thủy đậu cũng chắc chắn mắc zona. Nguy cơ VZV tái hoạt tăng lên khi tuổi cao hoặc khi hệ miễn dịch suy giảm nghiêm trọng.

Nguyên nhân gây bệnh giời leo

Nguyên nhân gây bệnh giời leo chính là sự tái hoạt của virus Varicella-zoster trong cơ thể. Sau lần nhiễm VZV đầu tiên gây bệnh thủy đậu, virus không bị loại bỏ hoàn toàn mà có thể tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh. Khi gặp điều kiện thuận lợi, virus có thể tái hoạt động, di chuyển theo dây thần kinh ra da và gây các triệu chứng giời leo.

Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ:

• Tuổi cao, đặc biệt ở người lớn tuổi thì nguy cơ bị zona và chịu ảnh hưởng của zona sẽ cao hơn.
• Suy giảm hệ miễn dịch tự nhiên do thể trạng sức khỏe hoặc do mắc bệnh trong cơ thể.
• Căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, cơ thể mệt mỏi cũng tạo cơ hội cho giời leo phát triển.
• Sử dụng một số thuốc gây ức chế miễn dịch trong thời gian dài cũng ảnh hưởng đến bệnh.

Triệu chứng bệnh giời leo

Trong giai đoạn tiềm ẩn, virus Varicella-Zoster (VZV) thường không gây ra triệu chứng. Tuy nhiên, khi virus tái hoạt động và gây bệnh giời leo (zona thần kinh), người bệnh có thể xuất hiện một số dấu hiệu đặc trưng trên da và thần kinh.  

3.1. Triệu chứng sớm của bệnh

• Đau rát, châm chích.
• Vùng da chịu ảnh hưởng bị nóng ran.
• Ngứa hoặc tăng nhạy cảm ở một vùng da.
• Có thể kèm mệt mỏi, sốt nhẹ.

3.2. Triệu chứng da liễu

Xuất hiện sau khi có các triệu chứng sớm một vài ngày. Và đây là những dấu hiệu lâm sàng nổi bật nhất của bệnh:

• Xuất hiện mảng da đỏ.
• Mụn nước nhỏ mọc thành từng cụm.
• Mụn nước có thể chứa dịch, sau đó vỡ và đóng vảy.
• Tổn thương thường tập trung một bên cơ thể.

Dấu hiệu đặc trưng của bệnh giời leo là nổi mụn nước và đau rát theo đường đi của dây thần kinh. Tổn thương có xu hướng lan rộng nhưng sẽ chỉ ở một bên của cơ thể (một bên lưng, một bên mặt hoặc một bên ngực…).

Bệnh giời leo thường xuất hiện ở đâu?

Bệnh giời leo (zona thần kinh) có thể xuất hiện ở bất kỳ vùng da nào có dây thần kinh cảm giác, nhưng thường gặp nhất ở thân mình, mặt và vùng đầu.

Những vùng nhạy cảm nhất gồm:

• Giời leo ở lưng, ngực hoặc bụng: Tổn thương có thể kéo dài từ cột sống ra phía trước cơ thể theo một dải và kích thước rất lớn.
• Giời leo ở mặt: Có thể xuất hiện ở vùng trán, má hoặc quanh mắt. Đặc biệt nguy hiểm với trường hợp bị zona ở mắt.
• Giời leo ở tai: Có thể gây đau tai, mụn nước quanh tai và một số triệu chứng liên quan đến thần kinh.
• Giời leo ở cổ hoặc vai: Tổn thương thường khu trú một bên cổ hoặc vai gây cảm giác đau rát rõ rệt.

Bệnh giời leo có lây không?

Có nhiều người cho rằng giời leo hay zona là bệnh dễ lây. Tuy nhiên, bản thân bệnh zona không lây trực tiếp theo cách từ người này sang người khác thành zona. 

Cần hiểu đúng về khả năng lây nhiễm của bệnh giời leo:

• Virus Varicella-Zoster (VZV) có thể lây từ người mắc zona sang người chưa có miễn dịch với VZV, chủ yếu thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch từ các mụn nước.
• Người mắc zona không truyền bệnh zona trực tiếp cho người khác. Nếu người tiếp xúc chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa có miễn dịch với VZV, họ có thể mắc bệnh thủy đậu sau khi nhiễm virus.
• Người bệnh có khả năng lây truyền virus khi còn các mụn nước đang hoạt động. Khi các tổn thương đã khô và đóng vảy, nguy cơ lây truyền giảm đáng kể.

Vì vậy, người mắc zona nên che phủ vùng tổn thương, giữ vệ sinh tay và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với mụn nước, đặc biệt với phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người có hệ miễn dịch suy yếu.

Bệnh giời leo có tự khỏi không? Bao lâu thì khỏi?

Giời leo (zona thần kinh) có thể tự khỏi ở một số người, đặc biệt khi sức khỏe và hệ miễn dịch tốt. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể gây đau kéo dài hoặc biến chứng, vì vậy không nên chủ quan hoặc chỉ chờ bệnh tự khỏi. 

• Thời gian ủ bệnh hoặc có triệu chứng sớm: Khoảng 3-5 ngày, có người kéo dài 7 ngày.
• Thời gian mụn nước khô và đóng vảy: Khoảng 1-2 tuần, có trường hợp sẽ kéo dài từ 2–4 tuần.
• Giời leo khỏi hoàn toàn là khi các tổn thương đã khô và đóng vảy, lớp vảy bong ra và da dần phục hồi. 

Bệnh giời leo có nguy hiểm không?

Zona là bệnh có khả năng gây ra biến chứng. Ngay cả khi đã được điều trị khỏi thì bệnh nhân vẫn có thể chịu những ảnh hưởng sau zona gồm:

• Đau thần kinh sau zona: Bệnh nhân bị đau rát, châm chích ở vùng tổn thương, đặc biệt là khi chạm vào.
• Nhiễm trùng tổn thương da: Có thể xảy ra khi mụn nước bị vỡ và không thực hiện tốt các giải pháp chăm sóc tại chỗ.
• Tổn thương mắt: Zona ở vùng mặt (gần mắt) có thể ảnh hưởng đến mắt và thị lực nếu không được xử trí kịp thời.
• Biến chứng thần kinh: Hiếm gặp nhưng có thể xảy ra, tùy vị trí dây thần kinh bị ảnh hưởng.

Do giời leo có thể gây ra biến chứng về sau nên chúng ta không nên xem đó là bệnh da liễu thông thường. Không tự ý chọc vỡ mụn nước hoặc sử dụng thuốc theo kinh nghiệm, bởi cách xử trí không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và ảnh hưởng đến quá trình hồi phục của da. 

Cách điều trị bệnh giời leo

Bệnh giời leo (zona thần kinh) nên được phát hiện và điều trị càng sớm càng tốt. Điều trị sớm có thể giúp hạn chế sự phát triển của virus, giảm mức độ và thời gian của các triệu chứng, đồng thời giảm nguy cơ một số biến chứng.

Thời điểm điều trị bằng thuốc kháng virus có hiệu quả tốt nhất thường là trong vòng 72 giờ kể từ khi xuất hiện ban hoặc tổn thương da đầu tiên. 

Tùy vào tuổi, vị trí tổn thương, mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị phù hợp, bao gồm:

• Thuốc kháng virus

Thường được sử dụng trong giai đoạn sớm của bệnh theo chỉ định của bác sĩ. Thuốc sẽ được kê đơn cho cả bệnh nhân và người có tiếp xúc gần với bệnh nhân để ngăn chặn sự lây nhiễm của virus.

• Thuốc giảm đau

Thuốc uống có tác dụng kiểm soát tình trạng đau, rát hoặc khó chịu do zona gây ra. Thuốc cũng dùng theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa và tránh dùng kéo dài để không gây ra ảnh hưởng đến sức khỏe.

• Thuốc bổ thần kinh

Có thể được bác sĩ cân nhắc khi người bệnh xuất hiện đau thần kinh rõ rệt hoặc đau kéo dài, đặc biệt trong trường hợp đau sau zona. 

Cách chăm sóc bệnh giời leo tại nhà

Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, người mắc giời leo có thể thực hiện một số biện pháp chăm sóc tại nhà để giảm khó chịu và hỗ trợ tổn thương da hồi phục:

• Vệ sinh tổn thơng: Giữ vùng da tổn thương sạch và khô. Có thể rửa nhẹ bằng nước sạch, sau đó thấm khô bằng khăn mềm. Tránh chà xát hoặc làm vỡ mụn nước.
• Chườm mát khi phù hợp: Chườm mát có thể giúp giảm cảm giác nóng rát, ngứa và khó chịu. Không nên chườm đá trực tiếp lên da.
• Nghỉ ngơi đầy đủ: Ngủ đủ giấc, ăn uống cân đối và uống đủ nước để cơ thể có điều kiện hồi phục.
• Hạn chế tiếp xúc trực tiếp: Đặc biệt tránh để dịch từ mụn nước tiếp xúc với người chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa có miễn dịch với virus VZV, phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch.
• Che phủ tổn thương khi cần thiết: Có thể mặc quần áo rộng, thoáng hoặc dùng băng gạc phù hợp để hạn chế việc cọ xát và tiếp xúc với dịch từ mụn nước.

Lưu ý quan trọng: Không tự ý đắp lá hoặc bôi thuốc không rõ thành phần để điều trị  giời leo tại nhà. Những phương pháp này có thể gây kích ứng, làm tổn thương da hoặc tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Bệnh giời leo cần kiêng gì?

Theo quan niệm dân gian, người mắc giời leo thường được khuyên kiêng nước, kiêng gió tuyệt đối. Tuy nhiên, trong y khoa hiện đại, không có cơ sở để người bệnh phải kiêng tắm hoặc tránh gió hoàn toàn.

Người bệnh vẫn có thể vệ sinh, tắm rửa bình thường nhưng cần nhẹ nhàng, tránh chà xát hoặc làm vỡ các mụn nước. Sau khi tắm nên thấm khô vùng tổn thương bằng khăn sạch, mềm.

Một số điều người mắc giời leo nên hạn chế:

• Không cào, gãi hoặc làm vỡ mụn nước.
• Không đắp lá, đắp thuốc dân gian.
• Không bôi thuốc không rõ thành phần.
• Không tự ý dùng thuốc khi chưa thăm khám chuyên khoa.
• Hạn chế tiếp xúc với người chưa từng mắc thủy đậu.
• Hạn chế rượu bia, thức khuya và làm việc quá sức…

Có thể phòng ngừa bệnh giời leo không?

Có thể giảm nguy cơ mắc bệnh giời leo (zona thần kinh) bằng một số biện pháp phù hợp, trong đó tiêm vắc-xin zona là một trong những cách phòng ngừa hiệu quả. Bên cạnh đó, nên:

• Tiêm vắc-xin phòng zona theo khuyến cáo và tư vấn của bác sĩ. Phác đồ áp dụng được cho cả trẻ nhỏ đến người trường thành.
• Chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý giúp nâng cao hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể, hạn chế sự tấn công của virus.
• Ngủ đủ giấc, hạn chế căng thẳng kéo dài cũng sẽ giúp ngăn chặn nguy cơ mắc các bệnh do virus gây ra.
• Kiểm soát tốt các bệnh lý nền và sử dụng thuốc/ thực phẩm chức năng theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Người thuộc nhóm có nguy cơ cao nên trao đổi với bác sĩ về biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Lời khuyên của bác sĩ chuyên khoa: Giời leo có thể tự khỏi nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng, đặc biệt là đau thần kinh sau zona. Vì vậy, khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên thăm khám sớm, điều trị đúng hướng dẫn và không tự ý áp dụng các phương pháp dân gian.

Nếu xuất hiện mụn nước thành chùm kèm đau rát, châm chích hoặc tổn thương một bên cơ thể, nên thăm khám da liễu sớm để được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị phù hợp. 

• 10:40 Sáng 25/09/2026
• 9 lượt xem
• Administrator