Thượng bì da nằm ở đâu? Chức năng của thượng bì là gì?

Thượng bì da hay chính là biểu bì của da. Lớp trên cùng của da mà chúng ta dễ dàng nhìn thấy hoặc chạm tay vào. Thượng bì thường có cấu tạo mỏng và được ví như là “áo giáp” bảo vệ làn da, ngăn chặn thoát nước và đảm bảo tính thẩm mỹ. Thượng bì da dễ bị tổn thương nên cần được chăm sóc và bảo vệ khoa học mỗi ngày.

Thượng bì da là gì? Vị trí của thượng bì

Thượng bì da chính là lớp ngoài cùng của da. Nói đơn giản hơn thì thượng bì chính là lớp biểu bì phía trên da, thứ mà chúng ta có thể dùng mắt để quan sát hoặc dùng tay để sờ nắn.

Thượng bì được liên kết chặt chẽ với phần trung bì da nhưng sẽ mỏng hơn rất nhiều. Độ dày trung bình của thượng bì sẽ khoảng từ 0,05 mm (ở mí mắt) đến khoảng 1,5 mm (ở lòng bàn tay, bàn chân). Tuy mỏng nhưng thượng bì vẫn được cấu tạo bằng nhiều lớp và đảm nhận những vai trò hết sức quan trọng.

Cấu tạo của thượng bì da

Trong giải phẫu da, thượng bì sẽ bao gồm 5 lớp tế bào. Sau đây Phòng khám da liễu thẩm mỹ Thái Hà sẽ giúp bạn tìm hiểu về cấu tạo của thượng bì theo thứ tự từ trên xuống dưới:

Lớp sừng (stratum corneum)

Đây là lớp ngoài cùng của thượng bì da, thường xuyên có tiếp xúc với môi trường bên ngoài. Lớp sừng sẽ bao gồm tế bào chết được xếp thành nhiều lớp. Lớp sừng sẽ được bong ra thường xuyên và được thay mới theo chu kỳ.

Vai trò của lớp sừng:

• Bảo vệ da trước vi khuẩn, bụi bẩn và các tác nhân gây hại từ môi trường.
• Hạn chế tình trạng mất nước qua da.
• Giúp duy trì độ ẩm và sự mềm mại của làn da.
• Hỗ trợ bảo vệ các lớp da bên dưới khỏi tác động cơ học và hóa học.

Lớp đáy (stratum basale)

Lớp đáy là lớp nằm sâu nhất của thượng bì, tiếp giáp với trung bì. Đây là nơi diễn ra quá trình sản sinh các tế bào da mới, giúp thay thế những tế bào già cỗi bong ra ở bề mặt da.

Vai trò của lớp đáy:

• Neo giữ thượng bì với trung bì, giúp cấu trúc da bền vững.
• Sản sinh các tế bào da mới để duy trì quá trình tái tạo da.
• Chứa các tế bào melanocyte có chức năng sản xuất melanin.
• Phân phối sắc tố melanin đến các tế bào thượng bì, giúp bảo vệ da trước tác hại của tia UV.
• Đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định màu sắc tự nhiên của làn da.

Lớp bóng (stratum lucidum)

Lớp bóng là một lớp mỏng, trong suốt nằm giữa lớp sừng và các lớp sâu hơn của thượng bì. Lớp này có vai trò tăng cường khả năng bảo vệ da tại những vùng thường xuyên chịu áp lực và ma sát.

Vai trò của lớp bóng:

• Hỗ trợ tăng cường hàng rào bảo vệ da.
• Giúp da chịu được lực ma sát và tỳ đè thường xuyên.
• Góp phần bảo vệ các lớp da bên dưới khỏi tổn thương cơ học.

Lớp hạt (stratum granulosum)

Lớp hạt là lớp nằm phía trên lớp gai và bên dưới lớp sừng. Tại đây, các tế bào da bắt đầu trải qua quá trình biến đổi để trở thành tế bào sừng ở bề mặt da.

Vai trò của lớp hạt:

• Sản xuất keratin giúp tăng độ bền chắc cho da.
• Tạo ra lipid (chất béo) góp phần hình thành hàng rào bảo vệ da.
• Hỗ trợ duy trì độ ẩm và hạn chế mất nước qua da.
• Tham gia vào quá trình tái tạo và bảo vệ da.

Lớp gai (stratum spinosum)

Đây là lớp tiếp giáp với trung bì da. Khi quan sát bằng kính hiến vi sẽ thấy lớp gai có cấu tạo dạng lồi lõm giống như những chiếc gai ở trên một mặt phẳng. Điều này sẽ giúp liên kết biểu bì với trung bì một cách hiệu quả hơn. Lớp gai này cũng có nhiều chức năng quan trọng như:

• Giúp tăng cường sự liên kết giữa các tế bào thượng bì.
• Hỗ trợ duy trì độ bền và độ đàn hồi của da.
• Tham gia vào quá trình tái tạo và phục hồi da khi bị tổn thương.
• Góp phần bảo vệ da trước các tác nhân gây hại từ môi trường.

Chức năng của thượng bì là gì?

Thượng bì bao phủ toàn bộ cơ thể con người. Chính vì thế, chức năng đầu tiên của thượng bì chính là bảo vệ cơ thể. Đây được xem như “tấm lá chắn” đầu tiên của hệ miễn dịch tự nhiên, giúp chống lại các tác nhân gây ảnh hưởng từ bên ngoài như tia UV, khói bụi, thời tiết, hoá chất và vi khuẩn… Do đó, sức khoẻ của biểu bì là thứ quyết định đến sức khoẻ của làn da.

Ngoài ra, thượng bì còn có một số chức năng quan trọng khác. Bao gồm:

• Ngăn thoát nước: Thượng bì da sẽ ngăn chặn tình trạng mất nước của da, từ độ sẽ giúp duy trì độ ẩm của làn da, làm nhỏ lỗ chân lông và làm mịn da tự nhiên.
• Tái tạo liên tục: Tế bào da mới sinh ra từ lớp đáy của thượng bì sẽ được đẩy dần lên và thay thế tế bào chết bong ra ở lớp sừng. Nhờ đó mà làn da sẽ được làm mới liên tục và lão hoá sẽ được kiểm soát.
• Quyết định màu da: Thượng bì có nhiều thế bào bào melanocyte ở lớp đáy. Đây chính là thứ sản xuất melanin và chịu trách nhiệm phân bố các hạt sắc tố. Do đó, thượng bì sẽ quyết định màu da sắc của làn da.
• Ảnh hưởng đến cảm giác: Tế bào cảm giác Merkel ở lớp đáy sẽ được phân bổ tập trung ở các vùng như đầu ngón tay, môi, nang lông. Do đó, thượng bì còn chịu trách nhiệm về cảm giác chỉ qua một cách chạm nhẹ.
• Tham gia miễn dịch: Sự tồn tại của tế bào Langerhans trong thượng bì da giúp cơ thể nhanh chóng nhận diện và có phản ứng để chống lại mầm bệnh.

Và quan trọng hơn hẳn là thượng bì sẽ phản ánh tình trạng da. Bạn có thể nhận biết các dấu hiệu bất thường của da thông qua việc quan sát kỹ lớp “áo” bên ngoài. Mức độ lão hoá của da cũng sẽ được hiển thị rõ ràng như lỗ chân to, nhăn da, da chùng nhão, da kém đàn hồi, da chảy xệ và da lỏng lẻo… Vì thế, có thể nói thượng bì sẽ quyết định đến thẩm mỹ da liễu.

Điều gì làm cho thượng bì bị suy yếu

Có muôn vàn lý do khiến cho lớp thượng bì trở nên nhạy cảm và bị suy yếu. Lúc này, sức khỏe làn da cũng sẽ bị ảnh hưởng nghiệm trọng do không được thượng bì bảo vệ.

Sau đây là danh sách những thứ có thể làm cho thượng bò da bị nhạy cảm và suy yếu:

Ánh nắng mặt trời phá huỷ thượng bì

Tia UV sẽ huỷ hoại thượng bì da và cả các lớp bên trong của da. Bởi tia UV sẽ phá hủy DNA tế bào đáy, làm rối loạn sản sinh melanin và làm giảm mật độ sợi colagen và elastin một cách nhanh chóng. Từ đó, da sẽ bị lão hoá nhanh hơn, mạnh hơn và tăng nguy cơ ung thư. Nhất là ở các vùng thượng bì da bị hở, không được quần áo che chắn.

Tác động từ môi trường sống

Ngoài ra, cần đề cập đến các vấn đề về thời tiết như nắng gắt, gió mạnh, hạnh khô hoặc nhiệt độ và độ ẩm không khí. Các điều kiện sống bị ô nhiễm như ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí đều sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lớp thượng bì da.

Chăm sóc da không khoa học

Chăm sóc da không khoa học, chăm sóc da quá cầu kỳ hoặc lãng quên chăm sóc da đều sẽ ảnh hưởng đến sức khoẻ làn da. Những vấn đề mà bạn dễ gặp phải gồm:

• Rửa mặt, tẩy da chết quá nhiều sẽ gây bào mòn lớp sừng, làm da mỏng và dễ kích ứng.
• Dùng mỹ phẩm có chất tẩy mạnh, cồn, hương liệu sẽ phá vỡ hàng rào lipid của thượng bì.
• Không chống nắng sẽ khiến cho da không được bảo vệ, da bị tổn thương mạn tính và sẽ bị lão hoá nhanh.
• Dùng nước nóng để làm sạch da khiến da bị khô, dễ bị kích ứng hơn và cũng tăng khả năng lão hoá.
• Dùng khăn để lau mặt sẽ gây tác động ngoại lực lên trên da và cũng có thể đưa vi khuẩn đến gần hơn với làn da.

Lối sống không khoa học

Thiếu ngủ, mất ngủ, ngủ không sâu giấc  hay thường xuyên căng thẳng kéo dài sẽ vô tình làm cho hormone cortisol tăng. Điều này cũng đồng nghĩa là da trở nên nhạy cảm hơn. Trong khi đó, khả năng tái tạo và phục hồi của da lại chậm hơn do thượng bì bị tổn thương. 

Các vấn đề về dinh dưỡng

Ăn uống không điều độ khiến cơ thể bị thiếu các thành phần dinh dưỡng quan trọng như vitamin A, C, E, kẽm, omega-3… Đây cũng là các chất dinh dưỡng có ảnh hưởng đến khả năng phục hồi và chống oxy hóa.

Hút thuốc, rượu bia, ăn nhiều dầu mỡ, ăn nhiều đường, ăn nhiều tinh bột đều sẽ ảnh hưởng đến sức khoẻ của làn da. Nó không chỉ làm da mất nước mà còn khiến gốc tự do tăng cao, ức chế sản xuất collagen và elastin.

Tác dụng phụ của thuốc

Lớp thượng bì da có thể bị tổn thương do mỹ phẩm hoặc thuốc điều trị tại chỗ. Bao gồm cả những loại thuốc bôi được bác sĩ kê đơn vẫn có thể gây tác dụng phụ lên da. Đáng chú ý nhất là việc chúng ta sử dụng sản phẩm chứa thành phần corticoid trong điều trị viêm da cơ địa, vảy nến, chàm, mụn trứng cá…. Thứ này có thể làm cho da bị nhạy cảm, da mỏng, dễ đỏ, dễ nhiễm trùng và cả mụn trứng cá.

Dĩ nhiên là lão hoá thượng bì cũng nằm trong quá trình lão hoá tự nhiên của cơ thể. Theo thời gian, khả năng tái tạo thượng bì chậm lại, từ 28 ngày chuyển thành 30-40-50 ngày. Và chu kỳ tái tạo da càng chậm thì da sẽ càng bị lão hoá nhanh và mạnh mẽ hơn.

Các bệnh liên quan đến thượng bì da

Nám thượng bì

Nám thượng bì còn được gọi là nám mảng. Là tình trạng lắng đọng sắc tố melanin tập trung chủ yếu ở lớp thượng bì. Đáp ứng điều trị tốt hơn so với nám trung bì.

Các dấu hiệu đặc trưng gồm: 

• Xuất hiện các mảng màu nâu nhạt đến nâu đậm trên da.
• Bờ nám tương đối rõ, phân bố thành từng mảng lớn.
• Bề mặt da vẫn mịn, không sần sùi hay nổi gồ.
• Màu sắc nám khá đồng nhất trong cùng một vùng da.
• Thường xuất hiện đối xứng ở hai bên gò má, trán, cằm hoặc vùng quanh miệng…

Tàn nhang

Tàn nhang hay tàn hương là tình trạng tăng sắc tố da thường gặp. Biểu hiện là các đốm đốm sắc tố nhỏ màu nâu hoặc vàng nâu phân bố nhiều ở vùng da tiếp xúc ánh nắng.

Tàn nhang có liên quan đến di truyền và có thể gặp ở các trẻ nhỏ. Tình trạng da có thể tồi tệ hơn nếu như có tiếp xúc thường xuyên với tia UV mà không được bảo vệ đúng cách.

Tăng sắc tố sau viêm (PIH)

Là tình trạng tăng sắc tố xảy ra ở các vị trí bị mụn, viêm da, bỏng hoặc các thủ thuật thẩm mỹ. Các vết thâm nằm chủ yếu ở lớp thượng bì hoặc thượng bì – trung bì.

Tăng sắc tố sau viêm thường chỉ là trạng thái tạm thời của da. Sắc tố da có khả năng mờ dần theo thời gian nếu chăm sóc đúng cách.

Dày sừng ánh sáng

Dày sừng ánh sáng (Actinic Keratosis) là tình trạng tổn thương da do tiếp xúc với tia cực tím (UV) trong thời gian dài. Đây được xem là một dạng tổn thương tiền ung thư, có nguy cơ tiến triển thành ung thư da.

Dấu hiệu đặc trưng của bệnh:

• Xuất hiện các mảng hoặc dát da thô ráp, sần sùi khi sờ vào.
• Da khô, bong vảy hoặc đóng mài nhẹ.
• Màu sắc tổn thương có thể là hồng, đỏ, nâu hoặc cùng màu da.
• Kích thước thường từ vài milimet đến vài centimet.
• Có thể gây ngứa, châm chích hoặc đau nhẹ.
• Tổn thương thường xuất hiện ở những vùng da tiếp xúc ánh nắng nhiều.

Dày sừng tiết bã

Dày sừng tiết bã (Seborrheic Keratosis) là một tổn thương lành tính của lớp thượng bì, hình thành do sự tăng sinh quá mức của các tế bào thượng bì. 

Dấu hiệu đặc trưng của bệnh:

• Các đốm hoặc mảng da màu vàng, nâu đến đen.
• Da sần sùi, nổi gồ trên bề mặt.
• Xuất hiện đơn lẻ hoặc thành nhiều tổn thương.
• Thường không đau, đôi khi ngứa nhẹ.
• Hay gặp ở mặt, cổ, ngực và lưng.

Chàm (Viêm da cơ địa)

Chàm hay viêm da cơ địa là bệnh da liễu mạn tính liên quan đến sự suy giảm chức năng hàng rào bảo vệ da ở lớp thượng bì. Bệnh thường gây ngứa kéo dài và dễ tái phát nhiều lần.

Các dấu hiệu thường gặp:

• Da khô, thô ráp.
• Ngứa nhiều, đặc biệt vào ban đêm.
• Da đỏ hoặc xuất hiện các mảng viêm.
• Bong tróc, nứt nẻ hoặc đóng vảy.
• Một số trường hợp có thể xuất hiện mụn nước nhỏ và rỉ dịch.

Bác sĩ cho biết, viêm da cơ địa có liên quan đến yếu tố gia đình và thường gặp ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, viêm da cơ địa không thể lây từ người sang người như chúng ta thường lo lắng.

Viêm da tiếp xúc

Các dấu hiệu viêm da tiếp xúc sẽ xuất hiện khi da tiếp xúc với chất gây kích ứng hoặc dị ứng. Đó có thể là xà phòng, chất tẩy rửa hoặc mỹ phẩm không phù hợp. Hay là các dị nguyên như bụi nhà, phấn hoa, lông thú cưng. Lúc này, thượng bì da sẽ bị tổn thương và có phản ứng bất thường.

Dấu hiệu cảnh báo viêm da tiếp xúc gồm: 

• Da đỏ, viêm tại vùng tiếp xúc.
• Ngứa, nóng rát hoặc châm chích.
• Xuất hiện mụn nước nhỏ.
• Da khô, bong vảy hoặc nứt nẻ.
• Có thể sưng nhẹ ở vùng tổn thương.

Bệnh vảy nến 

Vảy nến là bệnh viêm da mạn tính khiến các tế bào thượng bì tăng sinh nhanh bất thường, làm da dày lên và hình thành các mảng tổn thương đặc trưng.

Dấu hiệu nhận biết vảy nến:

• Xuất hiện các mảng da đỏ.
• Bề mặt phủ lớp vảy trắng bạc dễ bong.
• Da khô, nứt nẻ, đôi khi gây đau hoặc chảy máu.
• Có thể ngứa hoặc gây cảm giác khó chịu.
• Thường gặp ở khuỷu tay, đầu gối, da đầu và vùng thắt lưng.

Ngoài các bệnh lý phổ biến trên, lớp thượng bì còn có thể bị ảnh hưởng bởi nấm da nông, bạch biến, mụn cóc và một số loại ung thư da. Mỗi bệnh có biểu hiện và mức độ ảnh hưởng khác nhau, đòi hỏi phương pháp điều trị phù hợp để bảo vệ sức khỏe làn da. 

Làm sao để có thể phục hồi thượng bì da?

Thượng bì da khỏe mạnh đóng vai trò như hàng rào bảo vệ đầu tiên của cơ thể. Lớp da này giúp ngăn chặn vi khuẩn, virus, bụi bẩn và các tác nhân gây hại từ môi trường xâm nhập vào bên trong. Đồng thời, thượng bì còn giúp duy trì độ ẩm, hạn chế mất nước qua da, hỗ trợ quá trình tái tạo tế bào và giữ cho làn da luôn khỏe mạnh, căng mịn.

Làm sao để có thể phục hồi thượng bì da?

Thượng bì da cần được chăm sóc và bảo vệ thường xuyên. Chỉ khi thượng bì khoẻ mạnh thì bạn mới có thể tự tin vào diện mạo của bản thân. Và chăm sóc thượng bì cũng sẽ đơn giản hơn là chăm sóc lớp trung/ hạ bì của da.

Một số gợi ý được bác sĩ chuyên khoa đưa ra giúp chăm sóc, phục hồi, tái tạo thượng bì da hiệu quả gồm:

• Tẩy trang: Dù cho bạn không trang điểm cũng cần tẩy trang cho da. Bởi thượng bì da không chỉ chịu ảnh hưởng của mỹ phẩm mà còn có cả bụi bẩn, bã nhờn nữa nhé.
• Làm sạch dịu nhẹ: Chọn sữa rửa mặt pH 5.5–6.0, không chứa chất tẩy mạnh, không nhiều hương liệu. Tránh rửa mặt quá nhiều lần/ngày, không dùng khăn và nước nóng để rửa mặt.
• Tẩy da chết: Tẩy da chết định kỳ 2 lần/ tuần để làm sạch lớp tế bào da già cỗi, giúp da dễ “thở” hơn và từ đó sẽ giảm nguy cơ nổi mụn trứng cá và làm sáng da tự nhiên nhất.
• Dưỡng ẩm: Sử dụng kem dưỡng chứa ceramide, cholesterol, hay HA để duy trì độ ẩm cho lớp thượng bì, đảm bảo sức khỏe làn và sự tươi trẻ của làn da.
• Kem chống nắng: Luôn dùng kem chống nắng SPF ≥ 30 hằng ngày, kể cả khi trời râm hay ngồi trong nhà có ánh sáng xanh (máy tính, điện thoại).
• Chống nắng vật lý: Kết hợp mặc áo dài tay, đội nón, đeo kính râm khi đi ngoài trời để tăng cường hiệu quả bảo vệ da.
• Sản phẩm chăm sóc chuyên sâu: Bao gồm sử dụng vitamin A (retinol nồng độ thấp), B3 (niacinamide), C, E trong skincare để kích thích tái tạo, chống oxy hóa.
• Chế độ dinh dưỡng: Ăn thực phẩm giàu omega-3 (cá hồi, hạt lanh), kẽm, vitamin C, E để tăng cường sức bền của da. Uống đủ nước (1,5–2 lít/ngày).
• Chế độ sinh hoạt: Ngủ đủ giấc, giảm stress để hormone ổn định, giúp da phục hồi tốt hơn. Hãy đi ngủ sớm để giúp da có cơ hội tái tạo và phục hồi hiệu quả hơn.

Ngoài ra, chúng ta còn có thể áp dụng rất nhiều các phương pháp thẩm mỹ hiện đại để chăm sóc lớp thượng bì da. Như tiêm meso, điện di tinh chất, ánh sáng sinh học IPL… Tất cả đều đã được kiểm chứng về hiệu quả và độ an toàn trong làm trẻ hoá làn da một cách tự nhiên.

Tại phòng khám da liễu thẩm mỹ Thái Hà, bạn sẽ được bác sĩ tư vấn kỹ về cấu trúc da, phân loại da và đưa ra kế hoạch chăm sóc da khoa học để có thể phục hồi và tái tạo thượng bì da tự nhiên. Nếu bạn cần được tư vấn thêm, hãy chủ động liên hệ với phòng khám để được hỗ trợ nhé!

• 4:37 Chiều 10/09/2025
• 420 lượt xem
• Administrator